Ξεχάσαμε να φροντίσουμε για τα δύσκολα

eu_standardization

Το 2000 η Ελλάδα συμφώνησε οικειοθελώς να ενταχθεί στην ζώνη του Ευρώ και να απωλέσει την ανεξαρτησία άσκησης νομισματικής πολιτικής, με αντάλλαγμα ένα σταθερό νόμισμα, την σταθερότητα των τιμών, και τα χαμηλά επιτόκια. Το κοινό νόμισμα έδωσε στην Ελλάδα αυτό ακριβώς που υποσχέθηκε.

Έτσι, (α) οι εισαγωγές μας έγιναν φθηνότερες, όπως για παράδειγμα οι εισαγωγές ενέργειας – από τις τιμές της οποίας η οικονομία μας είναι τόσο πολύ εξαρτημένη (όπως έδειξαν και οι δύο πετρελαϊκές κρίσεις το ‘73 και το ‘79), (β) η Ελλάδα έγινε λιγότερο ευάλωτη σε κερδοσκοπικές επιθέσεις ενάντια στο εθνικό μας νόμισμα, και (γ) τα επιτόκια μειώθηκαν σε πρωτόγνωρα επίπεδα.

Τα ωφέλη ήταν σημαντικά: όπως δείχνει το Διάγραμμα 1 η σταθερότητα των τιμών συνοδεύτηκε από μια περίοδο παρατεταμένης οικονομικής ανάπτυξης που δεν μπορεί να συγκριθεί παρά μόνο με την δεκαετία του ‘60.[1] Με τη διαφορά ότι η πολιτική αστάθεια, η δικτατορία και το μεγάλο κύμα μετανάστευσης αντικαταστάθηκαν από μια κοινωνική ευφορία, την πολυφωνία που προσφέρει το πολίτευμα της δημοκρατίας, και την ελπίδα (ή ψευδαίσθηση) ότι η Ελλάδα ανήκε πλέον στην ομάδα των ανεπτυγμένων χωρών.

Διάγραμμα 1Ρυθμός Ανάπτυξης κ Πληθωρισμός

Ένα σταθερό νόμισμα και ο χαμηλός πληθωρισμός δεν ενισχύουν φυσικά μόνο την αποτελεσματική λειτουργία των αγορών και την αποτελεσματική κατανομή κεφαλαίου και εργασίας· παράλληλα, συνεισφέρουν σημαντικά και στην μείωση των μακροπρόθεσμων επιτοκίων, συμβάλλοντας έτσι αφενός μεν στην μείωση των δαπανών για τόκους που αφορούν την εξυπηρέτηση του χρέους, αφετέρου δε στην τόνωση των επενδύσεων. Το Διάγραμμα 2 απεικονίζει την διαχρονική πορεία των μεταβλητών που προανέφερα, δηλαδή τις δημόσιες δαπάνες για την εξυπηρέτηση τοκοχρεολυσίων ως ποσοστό του ΑΕΠ (μετριέται στον αριστερό κάθετο άξονα), καθώς και τις ιδιωτικές επενδύσεις σε σταθερές τιμές του 2000 (μετριέται στον δεξί κάθετο άξονα) για την περίοδο 1970-2008.

Διάγραμμα 2Δαπάνες για Τόκους κ Ιδιωτικές Επενδύσεις

Γίνεται πολύ εύκολα ορατό ότι το 1994 αποτέλεσε ένα έτος ορόσημο για την ελληνική οικονομία αφού τέθηκε σε εφαρμογή το δεύτερο στάδιο της συνθήκης του Μάαστριχτ (1994-1998), το οποίο αφορούσε την επίτευξη των λεγόμενων κριτηρίων σύγκλισης για την ένταξη των ευρωπαϊκών χωρών στην ΟΝΕ. Με τον τρόπο αυτό η Ελλάδα ωφελήθηκε σε μεγάλο βαθμό, βιώνοντας μια τεράστια αποκλιμάκωση των δαπανών για τόκους που αφορούν την εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους (από 12.5% του ΑΕΠ το 1994 σε 4.3% το 2006) καθώς και μια σημαντική αύξηση των ιδιωτικών επενδύσεων, σε επίπεδα πρωτόγνωρα για τα δεδομένα της μεταπολιτευτικής ιστορίας της χώρας.

Η χαμένη ευκαιρία

Φυσικά κάθε ώφελος έχει και ένα κόστος, όπως συμβαίνει με όλα τα πράγματα στην ζωή μας. Έτσι η Ελλάδα απώλεσε την ανεξαρτησία άσκησης νομισματικής πολιτικής, καθιστώντας την δημοσιονομική πολιτική ως το βασικό εργαλείο σταθεροποίησης της οικονομίας.

Τι σημαίνει αυτό πρακτικά: περίοδοι οικονομικής ανάπτυξης ή μεγέθυνσης συνοδεύονται από πρωτογενή πλεονάσματα· τα πλεονάσματα αυτά μας επιτρέπουν να αντιμετωπίσουμε οικονομικές υφέσεις, όταν αυτές έρθουν, αυξάνοντας την δημόσια κατανάλωση και τις δαπάνες για επιδόματα που προορίζονται για την ανακούφιση διάφορων κοινωνικών ομάδων.

Δυστυχώς όμως το πρώτο σκέλος της λειτουργίας που περιγράψαμε προηγουμένως δεν έλαβε χώρα ποτέ, στον βαθμό τουλάχιστον που έπρεπε. Συγκεκριμένα, όπως δείχνει το Διάγραμμα 3 παρακάτω, η περίοδος σύγκλισης της ελληνικής οικονομίας και η μετέπειτα πορεία μας ως κράτος-μέλος της ΟΝΕ – κατά την διάρκεια της οποίας οι δαπάνες για την εξυπηρέτηση τοκοχρεολυσίων μειώθηκε σημαντικά – συνοδεύτηκε από μια μεγάλη αύξηση των δαπανών για μισθούς και συντάξεις ως ποσοστό του ΑΕΠ (μετριέται στον αριστερό κάθετο άξονα), η οποία μάλιστα δεν αντανακλούσε μια ανάλογη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του δημόσιου τομέα.

Διάγραμμα 3Εξέλιξη Δαπανών κ Χρέους

Έτσι, ενώ το δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ (μετριέται στον δεξί κάθετο άξονα) φαινομενικά σταθεροποιήθηκε την περίοδο 1993-2008, στην πραγματικότητα η δομή των δαπανών της γενικής κυβέρνησης άλλαξε σημαντικά εις βάρος της, καθιστώντας την δημοσιονομική πολιτική ανελαστική (γιατί είναι δύσκολο να «πουλήσεις» ένα πρόγραμμα που περιλαμβάνει περικοπές σε μισθούς και συντάξεις όταν όλα δείχνουν να πηγαίνουν καλά) και τελικά ανήμπορη να διεκπεραιώσει τον σταθεροποιητικό της ρόλο στα δύσκολα. Συνεπώς η Ελλάδα βρέθηκε ιδιαίτερα ευάλωτη στην οικονομική κρίση που επακολούθησε.

Αξίζει εδώ να σημειώσω την πολύ ενδιαφέρουσα οικονομετρική μελέτη των οικονομολόγων Αγγελόπουλου, Φιλιππόπουλου και Τσιόνα (2008), οι οποίοι εκτίμησαν βάσει στατιστικών στοιχείων διάφορους δείκτες αποδοτικότητας του Δημόσιου τομέα για 64 χώρες απ’όλον τον κόσμο.[2] Όσον αφορά την ικανότητα σταθεροποίησης της οικονομίας, η Ελλάδα βρέθηκε πολύ χαμηλά και συγκεκριμένα στην 43η θέση, αμέσως πάνω από την Βολιβία, την Τουρκία και την Αίγυπτο και κάτω από την Συρία, την Ισπανία και το Τρινιντάντ & Τομπάγκο. [3]

Ουσιαστικά λοιπόν, η αδυναμία της Ελλάδας να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά την κρίση που βιώνουμε σήμερα δεν ήταν «απόρροια του ευρώ» και της αδυναμίας άσκησης ανεξάρτητης νομισματικής πολιτικής μέσω ενός εθνικού νομίσματος, όπως είναι σύνηθες να γράφεται· ωφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι στραγγαλίσαμε την δυνατότητα της δημοσιονομικής πολιτικής να ανταποκριθεί στον ρόλο της ως ένα εργαλείο σταθεροποίησης της οικονομίας χωρίς την αναγκαστική προσφυγή στον εξωτερικό δανεισμό.

Η Ελλάδα χρειάζεται περισσότερη και όχι λιγότερη Ευρώπη

Το ευρωπαϊκό οικοδόμημα σαφώς έχει πολλά προβλήματα, και σ’αυτό συμφωνούν όλοι οι λαοί της Ευρώπης, είτε είναι Έλληνες, είτε Βρετανοί, Γερμανοί κλπ. Παρόλαυτα προσφέρει στην χώρα μας ένα ασφαλές και δημοκρατικό περιβάλλον, που αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την επίτευξη οικονομικής ευημερίας και κοινωνικής ευμάρειας. Η συμμετοχή της Ελλάδας σε μια κοινότητα που αποτελείται από χώρες που έχουν ανώτερο βιοτικό επίπεδο από εμάς μόνο  θετική επίδραση μπορεί να έχει, αν επιδείξουμε μια διάθεση να μάθουμε και να υιοθετήσουμε τις καλές πρακτικές τους.

Η δημοσιονομική ενοποίηση της Ευρώπης είναι μονόδρομος στο απώτερο μέλλον και θα έχει ευεργετικά αποτελέσματα, ενισχύοντας την αναδιανομή του πλούτου μέσω μιας συγκεντρωτικής φορολογικής αρχής, συμβάλλοντας έτσι στην αντιμετώπιση οικονομικών κρίσεων με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα σε σχέση με σήμερα. Μέχρι να γίνει όμως αυτό, πρέπει να πάρουμε την τύχη στα χέρια μας και να δημιουργήσουμε ένα κράτος δικαίου και μια οικονομία περισσότερο ανταγωνιστική.

[1] Τα στατιστικά δεδομένα για την δημιουργία όλων των διαγραμμάτων έχουν ληφθεί από το εξαιρετικό βιβλίο της Σοφίας Δημέλη με τίτλο «Μακροοικονομικά Μεγέθη και Ανάπτυξη της Ελληνικής Οικονομίας» (2010). Την ευχαριστώ θερμά για την ευγενική παραχώρηση άδειας χρήσης των δεδομένων. Εξαίρεση αποτελούν τα δεδομένα για το χρέος της Ελλάδας, τα οποία έλαβα από Reinhart, C. and K. Rogoff (2011), “From Financial Crash to Debt Crisis”, American Economic Review, 101(5), 1676-1706.

[2] Angelopoulos, K., Philippopoulos, A. and E. Tsionas (2008), “Does Public Sector Efficiency Matter? Revisiting the Relationship Between Fiscal Size and Economic Growth in a World Sample”, Public Choice, 137, 245-278.

[3] Σημειώνω ότι τα στατιστικά δεδομένα της μελέτης αφορούν την περίοδο 1995-2000.

Περαιτέρω Ανάγνωση

Επιλεκτικά μόνο αναφέρω κάποια ενδιαφέροντα και επίκαιρα άρθρα παρακάτω:

Τι πήγε λάθος στην ελληνική οικονομία; Π. Λιαργκόβας, in.gr, 02.06.2015.

Το άλλο μνημόνιο και η αναδιάρθρωση, Τ. Κολλίντζας, Απόψεις, Euro2day.gr, 11.05.2011.

Το χθες και το αύριο της ελληνικής κρίσης, Greek Economists for Reform.

Θα μπορούσε μια επιστροφή στην δραχμή να βελτιώσει την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας; Β. Σαραφίδης, http://www.vasilissarafidis.wordpress.com.

ΠΗΓΗ ΑΡΧΙΚΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ

EUROPEAN UNION

Advertisements

About Vasilis

I am an econometrician and I am interested in contemporary issues in economics and politics, as well as history, related to Europe with emphasis to Greece. You can follow me at https://vasilissarafidis.wordpress.com/
This entry was posted in Greek. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s